Damar sertliği / Ayşegül Aydoğan
 

Halk arasında damar sertliği olarak bilinen `ateroskleroz’, Türkiye’de yaklaşık 4 - 5 milyon erişkini etkiliyor. Çok küçük yaşlarda başlayabilen sorun ilerledikçe kalp krizine ve felce yol açıyor. Ateroskleroz Eğitim ve Araştırma Derneği Başkanı, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı’ndan Prof. Dr. Barış İlerigelen, sorularımızı yanıtladı...

Damar sertliği nasıl oluşur?
Damar yapısının, yağların artmasıyla birlikte bozulması, tansiyon yüksekliğine bağlı olarak akımın damar cidarına baskı yapması veya sigara gibi damar duvarını bozan bir takım etkenlerle ortaya çıkıyor.

Kimler risk altında?
Sigara içen, aşırı alkol kullanan ve fazla kilolu kişiler buna yatkındır. Hipertansiyon ve diyabet de risk faktörü.

Genetik faktörlerin rolü nedir?
Hiçbir risk faktörü olmayan ama ailesinde erken yaşta kalp hastalığı olan kişilerde aynı durum görülebiliyor.

Hangi yaşlarda risk daha büyük?
En riskli yaşlar 40-50 arası.
 

Damar hastalıkları gençlerde kaç yaşından itibaren görülmeye başlıyor?
Genel olarak 17-18 yaşında bir kalp kriziyle karşılaşıyoruz.

Kimler tetkik yaptırmalı?
Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı ortaya çıkan kişilerin ve diyabeti olanların çok daha erken dönemde bazı tetkikleri yaptırması gerekiyor. 18 yaşını geçen herkesin en azından kan basıncını ölçtürmesi, kolesterol ölçümlerini yaptırması, kan şekerine baktırması gerekiyor.

Hangi şikâyetleri gözönünde bulundurmak lazım?
Öncelikle göğüs bölgesinde baskı hissi olan, özellikle egzersiz sırasında yanma, sıkışma hissi olan kişilerin erken dönemde hiç vakit geçirmeden doktora gitmesi lazım. Göğüs ağrısı çok karakteristikte (anjina), ki bu efor sırasında gelir, hastanın göğsünde bir baskı hissi şeklinde olur, birkaç dakika sürüp dinlenmekle geçer. Genelde kola, boyuna, omuza, çeneye yayılım gösterir. Böyle bir yakınma varsa kalp damarlarında daralma ihtimali yüzde 90’ın üzerindedir.

Bu durumda hasta nasıl yönlendirilir?
Bu kişileri genelde anjiyoya gönderiyoruz. Anjiyoyla damarların durumunu görüp ilaç, balon ya da by - pass’la damarları açma yönünde tedaviyi seçiyoruz. Eğer belli belirsiz göğüs ağrıları varsa o zaman efor testi yapılıyor. Şikâyeti olmayanlarda erken tanı olanağı, çok sınırlı. Bir nevi fal bakmak gibi.

'Sigarayı bırak, spor yap’
İsveç Lunds Üniversitesi’nden Prof. Leif R. Erhardt, “HDL (iyi kolesterol)" Türklerde düşük. Bu damar sertliğinin önemli nedenlerinden. Türkler ayrıca çok fazla sigara içiyor. HDL’yi yükseltmek için sigara ve alkol tüketimini azaltmak şartö dedi. Royal Free Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Prof. Steve Humphries de, fazla kilo ve obezite sorununa değinerek şunları söyledi:

“Problem gün geçtikçe gençlere, çocuklara iniyor. Hatta çocuklar fazla kilo yüzünden erişkin tipi diyabet hastalığına yakalanıyor. İyi bir diyetle ve egzersizi artırarak diyabet riskinden hem kendimizi hem de çocukları korumak mümkün. Ayrıca sebze meyve ağırlıklı bir beslenmeye sahip olmak gerekiyor."